Wyraz w języku i tekście - książka

Od dawna czaiłem się na tę książkę, ale nie miałem czasu jej wypożyczyć i choćby przejrzeć. Nareszcie mam ją przed sobą, a nawet zdążyłem przeczytać kilkadziesiąt stron, zatem ośmielę się podzielić refleksjami.

Jak wskazano w Przedmowie, powstanie książki poprzedziła konferencja nukowa, poświęcona pamięci Państwa Bożeny i Józefa Wierzchowskich. Bożena Wierzchowska znana jest przede wszystkim jako Autorka podręczników dotyczących fonetyki, Józef Wierzchowski w centrum swoich badań nad językiem stawiał znak językowy.

Na książkę składa się kilkadziesiąt artykułów, dotyczących szeregowi zagadnień związanym z pojęciem wyrazu i z zagadnieniami pokrewnymi. Pozwolę sobie zwrócić uwagę na dwa przykładowo wybrane teksty.

B. Boniecka w artykule "Cytacje dziecięce" pisze o tym, jak celnie i z jaką łatwością dzieci cytują dzieła literatury czy filmy dziecięce. Ciekawe jest to, jak ważne dla dziecka są szczegóły, i że dzieci (czy też w ogóle ludzie) rozumieją dany utwór w odniesieniu do otaczającej je rzeczywistości. Równie interesujące są zjawiska zmieniania cytatów, bardzo przydatne w zakresie dostosowywania przytaczanych tekstów do okoliczności.

A. Wierzbicka w artykule "Wyraz - metafora, czyli jak w codziennym języku utrwalamy rzeczywistość" wskazuje, jak bardzo metafora ułatwia zrozumienie złożonych kwestii, niekiedy jednak je upraszczając a nawet będąc elementem dyskryminacji. Autorka daje wiele przykładów, np. ciacho - młody, atrakcyjny mężczyzna, okno "w profesjolekcie informatycznym, to wydzielony obszar ekranu, najczęściej prostokątny, na którym prezentowany jest nowy (inny niż wcześniej widzieliśmy) interfejs aplikacji, czyli odwołanie do schematu KONTAKTU (...)" - zaznaczyć należy, że w artykule stosowane niekiedy nie tylko kapitaliki, ale też wyrazy wyróżnione pogrubieniem i jednocześnie kursywą.

W publikacji jest jeszcze cały szereg ciekawych artykułów, dotyczących m.in. metafor na blogach, nauki czytania, słownictwa opinii psychologiczno-pedagogicznych, czy np. afazji. Moim zdaniem wiele z poruszonych tematów może być wykorzystanych w poezji dźwiękowej, np. poprzez wykorzystanie różnych zjawisk dotyczących rozwijania ekspresji językowej.

J. Gardzińska, A. Maciejewska (red.), Wyraz w języku i tekście, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, Instytut Filologii Polskiej i Lingwistyki Stosowanej, Siedlce 2012, ss. 467.

Reranie - książka E.M. Skorek

W publikacji Autorka wyjaśnia, dlaczego wymawianie głoski "r" jest trudne, wskazuje też jakie są rodzaje nieprawidłowego wymawiania tej głoski. Poza zagadnieniami dotyczącymi diagnozy i prób korekcji rerania mamy tu wiele materiałów, które moim zdaniem mogą być wprost wykorzystywane w poezji dźwiękowej. Poza samą fascynującą głoską "r" (która może być wymawiana/wyśpiewywana na różne sposoby) wskazane jest znaczenie głosek sąsiednich. Być może wiecie, że mój ulubiony zestaw głosek to "brtp", wykorzystałem to zestawienie w wielu wierszach. W książce znajdziemy mnóstwo przykładów zestawień, zwróćmy uwagę przykładowo na "fr", "wr", "br" czy "rć", jak też wieloznaczne "rz".

W kolejnych podrozdziałach uwaga została zwrócona na wyrazy zawierające więcej niż jedno "r", na "r" w sąsiedztwie samogłosek czy też na takie zjawiska, jak nagłos, śródgłos, wygłos oraz "r" w wyrazach trudnych.

Zauważmy, że mamy tu do czynienia z książką o pojedynczej głosce. Ciekawe, co? Kto by pomyślał, że tyle da się wydusić z jednego "r"!

E.M. Skorek, Reranie - Profilaktyka, diagnoza, korekcja, Oficyna Wydawnicza "Impuls", Kraków 2003, ss. 321.

Przestrzenie dźwięku - artykuł Danuty Dąbrowskiej

Czytam artykuł Danuty Dąbrowskiej "Przestrzenie dźwięku we współczesnym teatrze", opublikowany w książce "Instrumentarium teatru. Brzmienia sceny", pod red. Roberta Cieślaka.

Książka jest formą zapisu dyskusji panelowej towarzyszącej XLVI Przeglądowi Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT 2011.

W artykule Autorka powołuje się na szereg filozofów, i porusza wiele zagadnień bardziej abstrakcyjnych, wskazując na odwrót od czasowości we współczesnym teatrze.

Wiele wątków jest bardzo inspirujących, ciekawe są informacje dotyczące współczesnego teatru. Poza tym zainteresowały mnie odwołania do spektaklu Bertolda Brechcie autorstwa Eugenia Barby. Mowa jest tu o różnych odgłosach, o rytmach i działaniach wokalnych - w każdym razie dźwięk nie jest ukazany jako tło, tylko jako element współtworzący budowlę przedstawienia.

W ogóle w artykule jest bardzo wiele informacji o konkretnych przedstawieniach i o sposobach wykorzystania w nich dźwięku - megaciekawe!

Instrumentarium teatru. Brzmienia sceny, red. R. Cieślak, Teatr Lalek "Pleciuga", Szczecin 2012, ss. 128.

Ulisses - James Joyce

Nuż w uhu - Beata Śniecikowska

Beata Śniecikowska, "Nuż w uhu"? Koncepcje dźwięku w poezji polskiego futuryzmu, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, Wrocław 2008, ss. 605.

Wciąga, aż szkoda tu mówić zbyt wiele, raczej po prostu zachęcam do sięgnięcia do książki!

Tu można znaleźć krótką notkę i spis treści:
http://www.wuwr.com.pl/products/243.html

Klasyczne dzieła sztuki nowych mediów

Pełen informacji dokument pod redakcją Piotra Zawojskiego:

http://www.zawojski.com/wp-content/uploads/2015/11/Klasyczne-dzie%C5%82a-sztuki-nowych-medi%C3%B3w.pdf

Postaram się poszukać na youtube, i przez kilka dni wrzucać linki do polecanych czy choćby wspomnianych w tym zbiorze dzieł zawierających elementy poezji dźwiękowej.

Przestrzeń intermedialna literatury i muzyki - książka

Wiele razy wracałem do lektury tej książki, nawet nie jestem pewien, czy już o niej tu nie pisałem.

Magdalena Wasilewska-Chmura, Przestrzeń intermedialna literatury i muzyki - Muzyka jako model i tworzywo w szwedzkiej poezji późnego modernizmu i neoawangardy, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011, ss. 402.

Powkładałem sporo zakładek, mnóstwo ciekawych informacji. Öyvind Fahlström - sporo o tym artyście multimedialnym. Bengt Emil Johnson - bardzo bliskie mi podejście prezentowanego tu twórcy, m.in. w zakresie stosowania serii (dodekafonia etc.).

Medium - medialny - intermedialny. Muzyka a ekfraza. Nowe media - o starych. Przytaczam tak przykładowe tytuły części podrozdziałów, myślę że daje to obraz klimatu tej książki. Wciąga, ale trzeba się skupić. Polecam!

Text-Sound Texts

224 strony wielu twórców poezji dźwiękowej. Redakcja: Richard Kostelanetz. Nowy Jork, 1980.

Plik pdf do pobrania:
https://drive.google.com/file/d/0B2udhmH6bVFfOURXdWRxRHVjOWM/view

książka Głos - Język - Komunikacja

Tutaj mamy do czynienia z pracami wielu Autorek i Autorów. Są artykuły na bardzo różne tematy, np. o łamańcach językowych i teatrze, sporo zagadnień logopedycznych, o kulturze językowej na portalach społecznościowych...

Moją uwagę zwrócił artykuł Magdaleny Kędzior o Technice Aleksandra. Technika ta (warto jeszcze pogooglować) związana jest z przeciwdziałaniem napięciom mięśni, utrudniającym wystąpienia publiczne.

Głos - Język - Komunikacja, pod redakcją naukową Agnieszki Myszki, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2014, ss. 161. (Mi też w tym wydawnictwie jedną książkę wydali, super!)

Danuta Wosik-Kawala, Podstawy emisji głosu

Najciekawsze w tej książce są moim zdaniem informacje o ćwiczeniach prawidłowej emisji na tekstach, o samodzielnej pracy nad głosem. Wyraziste wypowiadanie samogłosek i spółgłosek, ćwiczenia fonacyjne.

Np. "Wymawiaj każdą samogłoskę powoli i krótko:

A - E - O - U - Y - I"

albo

"Na dźwiękach rozpoczynających piosenkę Sto lat (sol - mi) wymawiaj melodyjnie sylaby, łącząc je (legato) i mówiąc na jednym oddechu:

hi - ja - wi - ja - mi - ja"

Swoją drogą, fajne ćwiczenia. Zachęca mnie to do powrotu do pisania podręcznika poezji dźwiękowej, też warto by tam zamieścić podobne ćwiczenia.

No to jeszcze dodam fajne ćwiczenie:

"Przeczytaj poniższy tekst tak, jakbyś: a) chodził na bosaka po gorącym piasku; b) szedł po linie zawieszonej 3 m. nad ziemią; c) przechodził przez gęsty las obok śpiących bardzo niebezpiecznych zwierząt; d) śpieszył się do toalety"

Danuta Wosik-Kawala, Podstawy emisji głosu, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2015, ss. 179. (czyli mój uniwersytet!)

Ewa Binkuńska - Higiena i emisja głosu mówionego

Szukając ćwiczeń z emisji głosu, natrafiłem na kilka publikacji, zatem ośmielę się niedługo zamieścić trzy notki na ten temat. Najpierw chciałbym wskazać książkę Ewy Binkuńskiej "Higiena i emisja głosu mówionego", Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2012, ss. 193.

Podoba mi się naukowe, a jednocześnie zrozumiałe podejście do tematu. Mamy rozróżnienie między mową i śpiewem - ta pierwsza bardziej koncentruje się na funkcji informacyjnej, a druga związana jest z inną amplitudą wysokości dźwięku, z innym wykorzystaniem natężenia i barwy. Przedstawiłem to troszkę skrótowo, ale od razu chcę przejść do ciekawostek: Autorka zauważa, że np. w programach informacyjnych zmiany wysokości głosu ograniczają się do tercji (a w śpiewie jak wiadomo mogą obejmować nawet więcej niż trzy oktawy).

Oczywiście mowa i śpiew różnią się (co w książce jest szerzej opisane) także w zakresie wykorzystania narządu głosowego, w ogóle ciekawie i bardzo informacyjnie (przynajmniej dla mnie) w książce przedstawione zostały zagadnienia związane z anatomią układu oddechowego, ciekawe są rozważania o oddychaniu (oddychanie spoczynkowe - po prostu żeby mieć tlen, i dynamiczne - związane z wydawaniem dźwięków).

Kolejny rozdział jest o przestrzeniach rezonacyjnych. Jest tu nie tylko o zatokach czy jamie ustnej, ale też o barwie głosu czy o rodzajach nastawienia głosu - miękkim, twardym i chuchającym - swoją drogą tylko miękkie jest uznawane za prawidłowe, chociaż dwa pozostałe (np. związane z krzyczeniem i szeptem) też z perspektywy poezji dźwiękowej mogą być ciekawe.

W książce są też rozdziały o chorobach narządu głosu, o psychologicznych aspektach emisji głosu, jak też dające do myślenia rozdziały o higienie głosu w pracy nauczyciela (dzieci mnie słuchają) i o posługiwaniu się głosem wśród polityków (szanowni posłowie yyy). Końcowa część książki obejmuje rozdziały o ćwiczeniach oddechowych (rozluźniające, aktywizujące i usprawniające - bardzo dużo ciekawych rzeczy) i o warunkach higieny głosu. Chyba będę musiał ograniczyć picie herbaty i napojów gazowanych... eee, niewykonalne :)

Filmowanie lustrzanką cyfrową

Polecam książkę o nagrywaniu filmików aparatem fotograficznym. Autorzy zaznaczają, że chodzi o niski budżet, ale dla mnie wskazane przez Nich kwoty są nadal o wiele za wysokie (czasem musi wystarczyć filmowanie komórką, chociaż efekty są po prostu słabsze).

Poza fragmentami o nagrywaniu dźwięku (bardzo ciekawymi), zachęcam do zapoznania się z tą książką (oraz po prostu do filmowania), choćby w celu wykorzystania filmików w promocji swojej twórczości.

http://www.fotopolis.pl/warsztat/porady-fotograficzne/11168-premiera-ksiazki-filmowanie-lustrzanka-cyfrowa

Dźwięk w filmie

Polecam książkę zgłębiającą teorię dźwięku w filmie.

http://www.literatura.gildia.pl/tworcy/malgorzata_przedpelska_bieniek/dzwiek_w_filmie

Na początku mocna dawka teorii muzyki, potem więcej o technologii i o zastosowaniach dźwięku w różnych gatunkach filmowych. Wiele z informacji da się wykorzystać w poezji dźwiękowej. Poza tym wiele fragmentów po prostu wciąga.

Dodam, że parę fragmentów z tej książki wykorzystałem jako materiał tekstowy do kilku wierszy zamieszczonych na płycie "kunktkt".

Takahashi Shinkichi

Książka: M. Melanowicz, Literatura japońska, tom trzeci - Poezja XX wieku, teatr XX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996. Podrozdział nosi tytuł "Dadaizm i zen: Takahashi Shinkichi". Czyli wszystko rozumiemy. Autor interesuje się dadaizmem, znajduje jego podobieństwa do filozofii zen, potem wręcz dostrzega, że zen mu wystarcza. Polecam książkę, tego poetę oraz dadaizm i zen!